Chronische aandoeningen van de lagere luchtwegen
(astma, allergische bronchitis)

Eerder verschenen in de Koschka Kourant nr.2/2009: "Doorgelicht: Chronische aandoeningen van de lagere luchtwegen bij de kat."

 

Luchtwegaandoeningen
De term ‘astma’ wordt bij katten gebruikt voor de beschrijving van een combinatie van symptomen, in tegenstelling tot het gebruik van deze term voor de mens waar met deze omschrijving een specifieke ziekte wordt aangeduid.
Dit komt doordat bronchiale aandoeningen bij de kat niet zo goed zijn omschreven als bij de mens.
In sommige gevallen zien we inderdaad overeenkomsten met astma bij mensen, en daardoor wordt vaak gesproken over ‘astma bij katten’.
Bij de meeste gevallen bij de kat kan er echter geen direct verband met een allergie worden bewezen.
Inademen van irriterende stoffen zoals pollen, sigarettenrook, stof en huishoudelijke schoonmaakproducten in sprayvorm worden nogal eens genoemd als mogelijke oorzaak.
De termen ‘(acute, chronische of allergische) bronchitis’ en ‘astma’ worden in de praktijk veelvuldig naast elkaar gebruikt.
Voor de helderheid zullen we in dit stuk zoveel mogelijk de term ‘chronische aandoeningen van de lagere luchtwegen’ gebruiken, omdat deze term het beeld het best en meest volledig omschrijft.

Aanleg en oorzaken
Katten van elke leeftijd, ras of geslacht kunnen chronische luchtwegaandoeningen ontwikkelen, hoewel de ziekte het vaakst gezien wordt bij katten van jonge tot middelbare leeftijd.
Siamezen lijken een grotere aangeboren aanleg te hebben voor het ontwikkelen van deze ziekte en ook andere Oosters Kortharen en Heilige Birmanen lijken vaker aan deze ziekte te lijden.
Ook Russen staan van oudsher al bekend om hun luchtwegaandoeningen, en nadat het een tijdje stil is geweest rond dit probleem bij ons ras, steken de verhalen weer steeds vaker de kop op.
De genetische aanleg lijkt een duidelijke rol te spelen en we zien het dan ook duidelijk voorkomen binnen bepaalde families; een kat met astma is dus in principe ook niet geschikt voor de fok.
Naast aanleg spelen ook prikkels van buitenaf een duidelijke rol. Denk hierbij aan:

● Rook: kaarsen, sigaretten, wierook enz.
● Luchtjes: luchtverfrisser, parfum, enz.
● Chemicaliën: verf, spuitbussen, nieuwe vloerbedekking
● Omgeving: pollen, schimmel, vocht, koude lucht
● Stof: huisstofmijt, stof van de kattenbak
● Oververmoeidheid
● Stress
● Overgewicht

Symptomen
Waaraan herken je een chronische aandoening van de lagere luchtwegen bij je kat? Wat gebeurt er in zijn lijfje?
Bij een kat met dit probleem reageren de lagere luchtwegen op een irriterende stof (bijv. een allergeen) of andere prikkel (bijv. stress) met een samentrekking van het gladde spierweefsel in de bronchiën.
Dit gebeurt om te voorkomen dat de irriterende stof dieper in het longweefsel terecht kan komen.
Tevens wordt er slijm geproduceerd om de irriterende stof te vangen en er wordt een hoest opgewekt om deze naar buiten te werken. Ook treden er zwellingen en ontstekingen in de luchtwegen op.
Het samentrekken van het gladde spierweefsel (bronchoconstrictie), slijmproductie en de ontstekingsreactie van de luchtwegen dragen allen bij tot een vernauwing van de luchtwegen (en dan voornamelijk de bronchiën en de kleine vertakkingen van de bronchiën de zgn. bronchioli) met als resultaat een bemoeilijkte ademhaling; de vernauwing maakt dat de kat niet meer diep adem kan halen en gaat hoesten.

De verschijnselen kunnen wisselen van een beetje of chronisch hoesten (met of zonder fluitende of piepende ademhaling) tot een plotselinge aanval van acute benauwdheid, afhankelijk van hoe ernstig de luchtwegen vernauwd zijn.
De astma-aanvallen kunnen gepaard gaan met niezen, overgeven en een bijgeluid met ademen.
Er kan ook een verhoogde ademhalingsfrequentie of inspanning bij de ademhaling (vooral bij uitademen) worden waargenomen.
De kat kan met wijd opengesperde neusgaten of met open mond ademen, met de kop omlaag en in een zittende positie waarbij de borst en buik vaak de grond raken.
De symptomen kunnen tijdens duidelijke aanvallen optreden, maar ze kunnen ook constant en vrij mild zijn waardoor ze een tijd lang onopgemerkt kunnen blijven voor de eigenaar.
Ze kunnen per kat, per seizoen en per tijdstip sterk verschillen. Tussen de aanvallen lijkt de kat perfect normaal.

Een kat met chronische aandoeningen van de lagere luchtwegen kan op elk moment een acute astma-aanval krijgen.
Als dit gebeurt, is het belangrijk om zo snel mogelijk contact met de dierenarts op te nemen.
Een ernstige astma-aanval kan levensbedreigend zijn!
Als je twijfelt of je kat inderdaad verschijnselen heeft van een aanval, dan kun je de ademhalingsfrequentie van je kat controleren. Het is belangrijk dat je kat in rust is (en niet aan het spinnen is, aangezien de ademhaling dan ook versnelt).
Als een kat in rust is of ligt te slapen mag de ademhalingsfrequentie niet hoger zijn dan 40 ademhalingen per minuut.
Nog even de symptomen in het kort:

● Piepende ademhaling
● Moeite met ademhalen
● Aanhoudend hoesten, soms lijkt erop dat de kat een vastzittende haarbal probeert los te krijgen
● Zitten in borst/buik-houding met schouders ingetrokken en nek uitgestrekt richting de grond
● Opgeven van slijm tijdens het hoesten
● Sloomheid
● Met open mond ademen
● Geforceerde ademhaling na inspanning
● Naar lucht happen, nek uitgestrekt

Diagnose
De diagnose astma is een diagnose die vaak op basis van uitsluiting wordt gesteld.
Andere ziekten zoals bacteriële infecties, vreemde lichamen, hartaandoeningen, luchtwegparasieten en longkanker kunnen dezelfde symptomen als hierboven beschreven veroorzaken en daarom is het noodzakelijk om deze problemen uit te sluiten, voordat de diagnose ‘chronische aandoening van de lagere luchtwegen’ gesteld wordt.
Er moeten röntgenfoto’s van de borstholte gemaakt worden, waarop meestal slijmophopingen en verdikking van de wanden van de bronchiën te zien zijn (‘donuts’en ‘tramrails’) en tevens ‘air trapping’.
Air trapping treedt op, omdat ingeademde lucht niet meer uitgeademd kan worden ten gevolge van de bronchoconstrictie.
Hierdoor raken de longen overvuld met lucht en toont het longveld op de röntgenfoto groter dan normaal.
De slijmophopingen, verdikking van de bronchiën en air trapping worden echter niet bij alle katten met deze ziekte gezien; de röntgenfoto’s kunnen ook een normaal beeld tonen.
Een andere techniek die zinvol kan zijn om tot een diagnose te komen is bronchoscopie.
Dit is een techniek waarbij een endoscoop in de luchtwegen wordt ingebracht, waardoor het mogelijk wordt een direct beeld van de luchtwegen te krijgen.
Een overmaat aan slijm, ruwheid en roodheid van de lagere luchtwegen zijn een goede indicatie voor chronische lagere luchtwegaandoeningen, hoewel ook bij deze techniek het beeld grotendeels normaal kan zijn.
Om een bronchoscopie bij katten uit te voeren moet een heel kleine maat endoscoop gebruikt worden, daarom wordt deze techniek vrijwel alleen door specialisten toegepast.
Spoelingen van de luchtwegen (bronchioalveolaire lavage) kunnen worden gebruikt voor cytologisch onderzoek onder de microscoop (vinden van ontstekingscellen, kankercellen, bacteriën) of voor bacteriologisch onderzoek (kweekjes).
Meestal zullen in deze spoelingen een grote hoeveelheid ontstekingscellen gevonden worden bij katten met chronische aandoeningen van de lagere luchtwegen.
Hierna wordt er verder naar de reactie op de therapie gekeken. Als er geen aanwijzingen zijn voor onderliggende aandoeningen en uw kat goed reageert op de therapie is dit voldoende om de diagnose ‘chronische aandoening van de lagere luchtwegen’ te stellen.

De exacte oorzaak van de aandoening is bij katten echter vaak erg moeilijk te achterhalen.
Als dit wèl belangrijk is voor het bepalen van de juiste behandeling kan het bijhouden van een dagboek over je kat zeer behulpzaam zijn. Hierin kun je onder andere bijhouden hoe het met het hoesten en de ademhaling gaat, wanneer de kat een aanval krijgt en wanneer de kat medicatie krijgt.
Op die manier is het soms mogelijk om te ontdekken of er sprake is van een seizoensgebonden astma en soms zelfs om de oorzaak te achterhalen.

Behandeling
Er is geen genezing mogelijk voor chronische lagere luchtwegaandoeningen, maar ze kunnen wel succesvol onder controle gehouden worden.
Er zijn heel veel katten met lagere luchtwegaandoeningen die hier maar af en toe last hebben. Deze katten hoeven alleen behandeld te worden als er sprake is van verschijnselen zoals hoesten.
Andere katten hebben een ernstiger vorm en zullen langdurig behandeld moeten worden.
Zonder behandeling verergeren de klachten vaak geleidelijk.
Het is belangrijk om je kat sowieso 1-2x per jaar te laten controleren en dan ook door te spreken met de dierenarts hoe het gaat.
Om chronische lagere luchtwegaandoeningen onder controle te houden kunnen verschillende middelen worden ingezet.

● Zuurstof
Bij acute aanvallen kan pure zuurstof een groot verschil maken. Omdat de luchtwegen sterk vernauwd zijn en de uitgeademde lucht (zuurstofarm) zich in de longen ophoopt, krijgt de kat al snel een zuurstoftekort. Door een kat aan 100% zuurstof te leggen komt er meer zuurstof de longen in en kan ook het bloed hier beter van worden voorzien.

● Corticosteroïden
Het afremmen van de ontstekingsreactie in de luchtwegen is het meest essentiële onderdeel van de behandeling. Corticosteroïden zijn krachtige ontstekingsremmers en deze middelen worden dan ook gebruikt om dit doel te bereiken. Corticosteroïden kunnen op verschillende manieren worden toegepast:
- In de vorm van tabletten (bv. prednisolon) of injecties (bv. dexamethason). In het verleden werd deze ziekte altijd behandeld met tabletten of injecties. Maar de behandeling moet levenslang worden gegeven en een langdurige behandeling met dit soort medicijnen kan gepaard gaan met bijwerkingen in de vorm van verhoogde eetlust, toegenomen drinken en urineren, gewichtstoename, diabetes mellitus (suikerziekte) en een dunne fragiele huid.
- Via inhalatie (bv. fluticason)
Tegenwoordig worden er steeds meer inhaleerbare steroïden gebruikt. Het grote voordeel van deze methode is, dat de medicijnen rechtstreeks in de longen terecht komen, dus daar waar ze nodig zijn. Er is echter geen absorptie in de rest van het lichaam, waardoor de genoemde bijwerkingen bij langdurige behandeling niet optreden.

● Bronchodilatoire middelen
Medicijnen die helpen om de luchtwegen te verwijden worden in combinatie met corticosteroïden gebruikt. Ook deze medicijnen kunnen op verschillende manieren worden toegediend: oraal, via injectie (bv. terbutaline) of via inhalatie (bv. salbutamol).

● Slijmoplossende middelen
Bij sommige katten is een overmatige slijmproductie een probleem. De toevoeging van een slijmoplossend middel (bv. broomhexine) aan het voedsel kan behulpzaam zijn voor deze katten.

● Contact met irriterende stoffen voorkomen
Maatregelen om ernstige irritatie van de luchtwegen te voorkomen kunnen eveneens helpen bij de behandeling van deze aandoening. Zo valt er bijvoorbeeld te denken aan het stoppen met roken binnenshuis of het vermijden van het gebruik van huishoudelijke schoonmaaksprays in huis. Het gebruik van kattenbak strooisel dat niet teveel stuift kan ook een groot verschil maken.

Medicatie via inhalatie
Er is recent een speciale inhalatie kamer ontworpen voor het toedienen van inhalatie medicijnen aan katten (voor meer informatie zie www.aerokat.com). Aan het ene eind van deze kamer kan de inhalator bevestigd worden en aan het andere eind van deze kamer is een beademingsmasker bevestigd dat speciaal voor katten is ontworpen.
Via deze inhalator kunnen twee verschillende medicijnen toegediend worden, namelijk een corticosteroïd (Flixotide®) voor het remmen van de ontsteking en een middel dat zorgt voor verwijding van de bronchus (Salbutanol®), om de luchtwegen wijder te maken indien er sprake is van benauwdheid.
De moleculen van de gebruikte corticosteroïd zijn zo groot dat ze niet vanuit de longen in het bloed opgenomen worden.
Zo zorgen de medicijnen niet voor te veel bijwerkingen (die je wel hebt als er bijv. pillen gegeven moeten worden).
Bijwerkingen van systemische toediening (d.w.z het geven van pillen of injecties) van corticosteroïden zijn het risico op suikerziekte, gedragsveranderingen, veel drinken en plassen, blaasontstekingen en gewichtstoename.

Een of twee ‘puffs’ worden in de kamer gebracht en dan wordt de kat met de snuit in het beademingsmaker gehouden voor 7-10 seconden of 10-15 ademhalingen.
Sommige katten hebben er een hekel aan als de puff geproduceerd wordt, terwijl ze de unit met het beademingsmasker al over de snuit hebben.
In dat geval kunnen de medicijnen reeds in de kamer gebracht worden, voordat het masker over de snuit wordt gezet.
Waarschijnlijk zal er op deze manier een lagere dosis van de medicijnen in de luchtwegen terecht komen, waardoor in sommige gevallen, een tweede dosering gegeven moet worden voor voldoende effect.
Aan katten die twee puffs nodig hebben, moet de tweede puff separaat van de eerste puff gegeven worden.
Katten tolereren deze procedure opvallend goed; bij de meeste katten gaat het zelfs gemakkelijker dan tabletten toedienen.
Als corticosteroiden via de inhalator toegepast worden duurt het 7-10 dagen voordat de werking zichtbaar wordt.

Mogelijke bijwerkingen van de inhalatie-therapie:

● Hoesten: soms hoesten de katten in de eerste weken na het gebruik van de puffer wat meer. Dit zal na verloop van de tijd minder worden.
● Contactuitslag: soms ontstaat er een uitslag op het gezicht waar het mondmasker tegen de huid aankomt. Om dit te voorkomen kan het gezicht van de kat na gebruik van de inhalator afgenomen worden met een vochtige doek. Maak ook het mondmasker steeds goed schoon.

Prognose
De prognose voor deze aandoening is afhankelijk van de ernst van de ziekte en van de periode tussen het ontstaan van de aandoening en de start van de behandeling.
Indien de ziekte goed onder controle kan gehouden worden met medicatie is de prognose vrij goed. Hoewel de meeste katten goed reageren op de behandeling, kunnen acute ernstige aanvallen fataal zijn als een behandeling niet snel genoeg wordt ingezet. Verder kan er, in het geval van chronische problemen en een te lang uitgestelde behandeling, een onomkeerbare verbindweefseling van de luchtwegen optreden.
Ondanks de goede behandelmogelijkheden is dit dus geen aandoening om lichtzinnig mee om te gaan.

Meer informatie
Kijk voor meer informatie ook eens op www.fritzthebrave.com
Meer informatie over de Aerokat units vind je op www.aerokat.com

De retail van Aerokat units in Europa wordt gedaan door:
BreathEazy Ltd
8 Woodford Road
South Woodford
London E18 2BH
Phone: 0870 236 8010
Fax: 0870 236 8011
E-Mail: sales@Breatheazy.co.uk
website: www.breatheazy.co.uk and www.felineasthma.co.uk